Violet is een jeugdig en enthousiast strijkorkest uit Oud-Heverlee en telt meer dan 100 leden. Toen de vluchtelingenkwestie in België doorbrak, besloot Violet dit binnen haar sociaal-geëngageerde werking een plaats te geven. Samen met de Syrische violist en componist Shalan Alhamwy nam Violet in maart de cd ‘Hanin’ op. Tijd voor een boeiend gesprek met Shalan en Aag Dereymaeker, mede-oprichter van Violet.

bremen

Iemand zag zichzelf door de straten van mijn thuisstad, Homs, wandelen. Iemand anders ervoer in haar diepste zelf onverklaarbare golven van droefheid en vreugde. Dat is de kracht van muziek.

Shalan, in Syrië studeerde je af als violist en was je lid van onder andere het Syrisch Nationaal Symfonisch Orkest. Daarnaast werkte je als docent viool aan de Solhi Al-Wadi muziekschool in Damascus en de Al-Baath universiteit van Homs. In augustus 2015 ontvluchtte je het oorlogsgeweld en sindsdien woon en werk je in België. Dat moet een ongelooflijke verandering in jouw leven teweeg gebracht hebben. Nu zet je hier succesvol je leven verder. Hoe heb je deze periode ervaren?

Het was inderdaad een zeer zware periode. Sinds het begin van de oorlog in Syrië ben ik met mijn familie twee keer verhuisd omdat onze wijk in een slagveld veranderde. Maar het moeilijkste aan deze periode was de gevaarlijke overtocht naar Europa. Ik wist gewoon niet of ik die helse tocht naar Europa zou overleven.  En of ik mijn moeder nog ooit zou terugzien. Ik heb het geluk dat ik veilig in België ben geraakt en dat mijn moeder na negen maanden een visum heeft gekregen om me te komen bezoeken.

Voor de oorlog in Syrië, heb ik verschillende keren opgetreden in Europa. Soms bleef ik enkele weken in Europa zodat ik al een beetje vertrouwd was met het leven in Europa. Maar ik was voordien nooit in België geweest. Ik vind België een zeer mooi en interessant land en ik vind de Belgen een vriendelijk volk. Voor mij is de taal moeilijk, maar na tien cursussen geraak ik er meer en meer mee vertrouwd.

Je bent niet alleen violist, je componeert ook muziek. Wat heeft je ertoe aangezet om te componeren?

Ik wilde altijd al muziek componeren. Ik ben ermee gestart tijdens mijn studie aan het Higher Institute of Damascus. Maar lange tijd had ik het te druk met concerten, repetities en opnames en kwam ik niet aan componeren. Toen ik in 2012 Damascus verliet en naar het platteland trok, viel ik zonder werk. Plots had ik  tijd om me verder te verdiepen in harmonie, orkestratie en partitie. Ik begon te componeren op commissie en  ontdekte mijn liefde voor het componeren.

Violetjaarlijksconcert2016-06
Mede-oprichter van Violet Aag Dereymaeker als dirigent op het jaarlijks concert van Violet.

Violet besloot de aanwezigheid van vluchtelingen in België binnen haar sociaal-geëngageerde werking een plaats te geven. Jullie hebben de handen in elkaar geslagen, met als resultaat het project ‘Hanin’. Hoe hebben jullie elkaar leren kennen? Vanwaar het idee om samen te werken?

Aag: Met Violet willen we inderdaad meer doen dan muziek maken. Daarom grepen we elke kans om een project rond de vluchtelingenkwestie uit te werken. Via een van de ouders kreeg ik een mail met de suggestie dat Violet misschien iets voor deze man zou kunnen betekenen.

Shalan (glimlacht): Inderdaad. Toen ik drie maanden in België verbleef, ontving ik een mail van Aag. Ze vroeg of ik Syrische muziek voor hen wilde schrijven. Ik was zeer enthousiast en dus hebben we de handen in elkaar geslagen, samen met Greet Verhulst, medeoprichter van Violet. Het idee om een cd met Syrische muziek op te nemen hebben we tijdens enkele vergaderingen en repetities verfijnd. Tijdens het zomerkamp van Violet in 2016 kreeg het project goed vorm: de planning, de muziekstukken en de gastmuzikanten waren bekend. Uiteindelijk namen we de cd in maart 2017 op, na intensieve repetities.

Met deze cd hoopt Violet een antwoord te bieden op vragen die op dit moment rijzen in onze samenleving rond de vluchtelingenkwestie. Waarom is dit project belangrijk voor jullie?

Shalan: Voor mij gaat dit project over meer dan ingaan op een opdracht om te componeren. Ten eerste willen we de buitenwereld laten zien dat vluchtelingen bekwame mensen kunnen zijn. Helaas beïnvloeden de terroristische aanslagen in Europa die indruk negatief. Maar dat geweld is precies waarvoor vluchtelingen vluchten uit hun land. Terroristen profiteren ook mee van de aanwezigheid van vluchtelingen.

Ten tweede is dit project voor mij persoonlijk en voor mijn Syrische collega’s, die als gastmuzikanten betrokken zijn, van groot belang. Alhoewel we van nul moeten beginnen in ons nieuwe land, is het heel belangrijk voor ons om nieuwe opdrachten en nieuwe medemuzikanten te vinden. Integreren in de nieuwe muziekscène is van groot belang. Daarnaast is het heel interessant om de input van de nieuwkomers in onze samenleving te monitoren.

‘Hanin’ is de naam van de titeltrack van de cd Hanin. Het is Arabisch voor ‘nostalgie’. Maar Hanin is meer dan verlangen. Het is een soort sentimenteel herinneringsritueel.

Je hebt in je compositie van Hanin een huwelijk tussen de Arabische en de klassieke muziek tot stand gebracht. Van waar het idee om deze muziek te laten samensmelten?

Shalan: Dat idee is eigenlijk spontaan ontstaan. Ik ben namelijk met deze twee muziekwerelden opgegroeid. De elementen en toonladders van beide muziekwerelden komen zonder enige voorbedachte rade in mijn composities voor.

Hanin is een plaat vol tristesse, levensvreugde en weemoed, maar bovenal met een boodschap van hoop. Wat betekent ‘Hanin’ precies? En welke gevoelens zitten erin vervat?

Shalan: ‘Hanin’ is de naam van de titeltrack. Het betekent in het Arabisch ‘nostalgie’ of ‘heimwee’. In een poëtische taal zoals het Arabisch bestaan er graden van verlangen. En Hanin is meer dan verlangen. Het is een soort sentimenteel herinneringsritueel.

Ik kreeg zeer interessante reacties van ons publiek. Iemand zag zichzelf door de straten van mijn thuisstad, Homs, wandelen. Iemand anders ervoer in haar diepste zelf onverklaarbare golven van droefheid en vreugde. Dat is de kracht van muziek: je kan iets overbrengen dat niet met woorden uit te drukken valt…

Aag: Je voelt dat Shalan die melodie schreef tijdens zijn vlucht. Je hoort in de muziek ook echt veel tristesse, maar tegelijk krijg je ook rillingen van frisse hoop. Het is leuk dat we deze muziek met een jeugdorkest kunnen uitvoeren.

Hoe vertaal je een verhaal of een gevoel naar muziek?

Aag: In Hanin verwerkten we de typisch Arabische instrumenten in enkele muziekstukken uit Belgie en West-Europa. En dat werkt verrassend goed. Bij de opname van ‘Schoon lief’ laaiden de emoties tijdens de opnames bij iedereen hoog op. Het was zo krachtig. Muziek als taal van de ziel… Wat in muziek kan, kan ook elders, toch?

Shalan: Ik ben ervan overtuigd dat muziek een abstracte kunst is, maar die abstractie is gradueel. Er zijn uiteraard muziekgenres waar verhalen verteld worden, zoals liedjes, opera en programmatische muziek. Maar het blijft verwonderend hoe muziek emoties bij de luisteraar kan losweken. Je hoeft geen professionele muzikant te zijn om vreugde, verdriet, heimwee of melancholie in muziek te ervaren. En dat is volgens mij de machtige kracht van muziek.

Aag: Ik kan het niet beter zeggen. Een van onze leden citeerde onlangs Victor Hugo: ‘la musique exprime ce qui ne peut être et sur quoi il est impossible de rester silencieux.’ Dát maakt muziek zo bijzonder. Het is een taal. En iedereen mag spreken.

shalan-alhamwy-510x510
Shalan: “In Hanin verwerkten we de typisch Arabische instrumenten in enkele muziekstukken uit Belgie en West-Europa. En dat werkt verrassend goed.”

In het kader van subsidies voor ‘sociaal-culturele artistieke projecten’ steunde de provincie Vlaams-Brabant de opname van Hanin met 4.400 euro. Via deze steun willen we met de provincie initiatieven die op een artistieke manier een sociaal-culturele boodschap brengen, mee helpen realiseren. Wat heb je met deze steun kunnen verwezenlijken?

Aag: De steun van de provincie gebruiken we om onze muziek tot bij de mensen te krijgen. En dus om op die manier de cd verder aan de man te brengen en het verhaal bij een breder publiek bekend te maken.

Shalan (enthousiast): Deze steun is fantastisch! We zijn dan ook blij dat we in aanmerking kwamen om steun te genieten. Want deze steun stimuleerde ons en hielp ons inderdaad om dit project in de kijker te stellen. Muziek en cultuur in het algemeen spelen namelijk een cruciale rol in de samenleving. Cultuur betekent verlichting en biedt mensen een breder perspectief en bewustzijn.

Aag: Dit project is een vorm van sensibilisering. Om te beginnen zijn de muzikanten van Violet die dankzij dit project overtuigd van de kracht van samen-leven. Het is een waardevolle zoektocht. Verder dragen we via onze muziek die gedachte verder uit. En met de opbrengst die we op die manier genereren, kunnen we projecten als Life Skills steunen.

Shalan: Jammer genoeg wordt de culturele sector minder ondersteund. Artiesten krijgen minder subsidies en subsidies zijn moeilijker te verwerven. De componenten van de samenleving zijn dynamisch veranderbaar. Cultuur heeft de kracht om een positieve dynamiek te creëren, en dus pleit ik voor meer steun voor cultuur.

Wat is het doel van Hanin?

Shalan: Voor mij heeft dit project twee doelen: een muzikaal en een sociaal doel. Het muzikale doel is dat volksmuziek met strijkers en traditionele instrumenten wordt gespeeld. Dat klinkt misschien eenvoudig, maar dat is eigenlijk een hele uitdaging. Je moet namelijk verschillende lagen van muziek, harmonie, orkestratie en andere elementen ontwerpen bovenop de eenvoudigere, volkse melodieën. Luister maar eens naar het fantastische arrangement van “School lief” op de cd. Het is ongelooflijk om te horen hoe een zeer eenvoudige melodie omgetoverd is tot een waar meesterwerk. En dat is uiteraard te danken aan de sensationele prestatie van de Violetters, die zeer complexe stukken zoals bijvoorbeeld “Gastuno Bal” moesten spelen. Op muzikaal niveau is dit project voor mij dan ook ronduit geslaagd.

Aag: Met Violet willen we aantonen dat vluchtelingen ook mensen zijn, die elk hun eigen talenten en vaardigheden hebben. Met muziek als gemeenschappelijke taal leek het musiceren met Syrische muzikanten en hun typische instrumenten vanzelfsprekend. We leren zo elkaars muziek kennen, en dus ook elkaars cultuur. Het resultaat is een nieuwe kleur, een frisse klank, en een eigen stijl, die ontstond door twee ogenschijnlijk onverenigbare (muziek)culturen te verenigen.

Shalan: Klopt, het tweede doel is van sociale aard. Met de opbrengsten van de cd-verkoop ondersteunen we Life Skills, een project voor vluchtelingen.

Aag: En dat is een straf verhaal. We kwamen bij dat project uit via ouders van leerlingen. Als bij toeval bleken de trekkers van het project de zussen van Shalan te zijn! De cirkel was rond. (glimlacht). Life Skills biedt psychologische coaching aan kinderen en jongeren en hun families die alles verloren hebben. Met de ondersteuning van het project willen we dat ze minstens zichzelf kunnen terugvinden.

Onze wereld verandert drastisch en alles lijkt op extremen af te stevenen. Maar als we in kleine kring onze verschillen aanvaarden en verdraagzaamheid en solidariteit aan de dag leggen, dan groeit en bloeit deze kleine kring. Dat leidt tot een open en verlichte geest.

Shalan, hoe verklaar je je succes als componist in België op zo’n korte tijd? Welke kracht drijft je?

(Enthousiast) Dank je voor het compliment! Ik ben de mensen die in mij geloofden, en me de kans hebben gegeven om mijn muziek over te brengen aan het publiek, zeer dankbaar. Ik ben een harde werker en ik geniet daar enorm van.

Hoe ziet jouw ideale samenleving er uit? Waar denk je dat onze samenleving momenteel volop op moet inzetten?

Shalan: De ideale samenleving is er een waar verdraagzaamheid en dialoog de basis vormen. We leven in moeilijke tijden. Onze wereld verandert drastisch en alles lijkt op extremen af te stevenen. Maar als we in kleine kring onze verschillen aanvaarden en verdraagzaamheid en solidariteit aan de dag leggen, dan groeit en bloeit deze kleine kring. Dat leidt tot een open en verlichte geest.

Het komende jaar zal Violet samen met jou het project ‘Hanin’ in de rest van Vlaanderen voorstellen. Welke projecten hebben julllie nog voor de toekomst?

Shalan: Ik zal samenwerken met het Gents cultuurcentrum De Centrale en het Museum voor Schone Kunsten in Gent aan een zeer interessant project dat muziek en schilderkunst combineert. Daarnaast hoop ik dat we het muziekalbum van Damast Duo kunnen opnemen. In dit project speel ik samen met de geweldige accordeonspeler, Jonas Malfliet. Ik heb bovendien nog een aantal andere opdrachten voor composities waarmee ik op korte termijn zal starten. Er staat dus heel wat voor de deur!

Aag: In het voorjaar van 2018 trekken we met een delegatie Violetters naar Zuid-Afrika. Daar loopt een ander project met Bochabela String Orchestra dat we al jaren steunen. We zijn echt vrienden geworden. Een vriendschap die veel energie genereert binnen én buiten onze werking.

Shalan, welke dromen koester je nog? Wat wil je in je leven nog graag bereiken?

Mijn belangrijkste wens is dat de krankzinnige oorlog in Syrië stopt. Op muzikaal niveau koester ik nog verschillende dromen. In de toekomst zou ik graag muziek componeren voor orkesten en films.

Hartelijk bedankt voor dit interview, Shalan en Violet. Wij wensen jullie alle succes toe met Hanin!

Geïnteresseerden kunnen hier de cd bestellen.

Advertenties