Vandaag waarschuwt Professor waterbouwkunde Patrick Willems (KU Leuven) in het Nieuwsblad voor het feit dat we echt niet genoeg water hebben. Hij wijst er terecht op dat het, bij wijze van spreken, in de toekomst niet meer zal volstaan om gedurende een aantal maanden de auto niet te wassen om onze watervoorraden terug aan te vullen. Integendeel. Hoe warmer, hoe meer water we verbruiken. Maar wat betreft de gemiddelde waterbeschikbaarheid per persoon in Europa, is België een van de slechtste leerlingen van de klas. Er zijn momenteel maar vier landen in Europa die officieel in zogenaamde ‘waterstress’ zitten. Dat wil zeggen dat de beschikbaarheid van vers water per persoon er onder 1700m3 per persoon is gedaald. Polen, Tsjechië, Cyprus en Malta zijn in dat geval. België volgt met net geen 1755m3 per persoon strak in het rijtje op de vijfde plaats. In 2016 verbruikten onze huishoudens gezamenlijk 255 miljoen m3 water terwijl landbouw 69 miljoen m3 water en industrie (exclusief koelwater) 283 miljoen m3 water verbruikten. Bij de huishoudens zagen we wel een afname van het grondwaterverbruik ten voordele van regenwaterverbruik, maar toch blijft het aandeel van regenwater beperkt en ver beneden de mogelijkheden.

Het klinkt contradictorisch, maar de klimaatverandering zorgt behalve voor extreme regens en wateroverlast ook voor de verdroging van onze grondwatertafels. Dat betekent dat het grondwaterpeil daalt en dat is uiteraard geen goed nieuws. Als klein meisje herinner ik me heel goed hoe mijn moeder ons aanmaande om spaarzaam met water om te springen. Ik hoor haar nog zeggen dat we zeker niet met de tuinslang mochten spelen, ook al was het verschrikkelijk warm. Als we toch water zouden verkwisten, zou de politie komen en zouden mama en papa een boete krijgen. Dat was vele jaren geleden, in de zomer van 1976. We waren toen heel alert voor ons waterverbruik, even zeer als tijdens deze bloedhete zomer 2018. Ook nu realiseren we ons weer dat drinkbaar water misschien toch niet voor eeuwig uit de kraan zal blijven komen. Ook nu realiseren we ons dat kraantjeswater misschien toch niet voor altijd vanzelfsprekend zal zijn.

Gecombineerd met verdroging heeft een te intensief gebruik –‘overextractie’- van de grondwaterlagen onomkeerbare  gevolgen. Vooral voor diep gelegen grondwater is het onzeker hoe lang het duurt eer de waterlagen zullen zijn gerecupereerd. Deze diepe waterlagen worden niet direct door insijpelend regenwater gevoed en staan onder spanning omdat we er meer  water aan onttrekken dan dat er bijkomt. Schattingen voor herstel van waterlagen als bijvoorbeeld de ‘Sokkel’ variëren, maar vermelden nu al dat er minstens tussen de 15 tot 50 jaar nodig zal zijn om het oorspronkelijke waterpeil te herstellen.

Bij een overextractie van zoetwater kan bovendien zout water insijpelen of kan het geëxtraheerde grondwater vervangen worden door insijpelend water rijk aan mineralen. Dat betekent dat niet alleen het waterpeil daalt, maar ook dat de kwaliteit van het water achteruit gaat. Zout water is zwaarder dan zoetwater en eens aanwezig is het bijna onmogelijk te verwijderen. Als zout water zoet water dicht tegen de oppervlakte verdringt heeft dat ook grote gevolgen voor hele ecosystemen. De gronden verarmen en worden bijvoorbeeld ongeschikt voor landbouw.

Het staat in de sterren geschreven dat we vanaf nu meer hittegolven en zomers zoals die van 1976 en 2018 zullen kennen. Daardoor zullen de grondwatertafels misschien nog sneller opdrogen, maar zal zeker onze waterconsumptie nog toenemen. Ik denk dan ook dat het van levensbelang is dat we steeds –en niet alleen tijdens de hitteperiodes- op een bewuste manier met ons waterverbruik  omgaan. We zijn voor ons leven afhankelijk van water. Het is één van onze kostbaarste natuurlijke rijkdommen, en daar moeten we ons voortdurend bewust van zijn. Pleiten voor een gans jaar ‘code geel’ voor water zoals professor Willems doet is meer dan terecht!

In de omgevingsvergunningen die we als provincie Vlaams-Brabant uitreiken, leg ik al enkele jaren bijzondere aandacht voor de grondwaterproblematiek aan de dag. We beklemtonen systematisch dat grondwater alleen gebruikt mag worden voor hoogwaardige toepassingen als het voeden van dieren. Al een aanvrager hemelwater nog niet opvangt, verplichten we hem of haar via een bijzondere vergunningsvoorwaarde tot een hemelwaterstudie of vragen we dat hij of zij bij infrastructuurwerken in de opvang van hemelwater voorziet. Maar dat wil niet zeggen dat er in het algemeen kritisch genoeg wordt omgegaan met het verbruik van grondwater. De geldende milieuwetgeving VLAREM houdt zo volgens mij nog veel te weinig rekening met de waterschaarste waar we dus eigenlijk al mee worden geconfronteerd.

Ik ben het eens met Professor Willems dat het wat water betreft het hele jaar door ‘code geel’ zou moeten zijn. Ik geloof ook dat we elkaar het hele jaar lang moeten sensibiliseren en aanmoedigen om spaarzaam om te gaan met water. Het  is belangrijk om het grondwater in België, en vooral onze diepe grondwaterlagen, correct naar waarde te schatten en er voorzichtig mee om springen. Een overextractie moeten we ten allen koste vermijden.

Een goed voorbeeld van een Vlaams-Brabantse onderneming die de waterproblematiek ernstig neemt, is ‘De Wasstraat’ in Herent. Deze onderneming werd enkele jaren geleden mede door ons genomineerd voor de titel klimaatambassadeur Vlaams-Brabant. De Wasstraat is een carwash die enkel met regenwater werkt. Maar er is nog meer mogelijk. Als we na 14 oktober 2018 nog mee het beleid van Vlaams-Brabant mogen inhoud geven, dan wil ik graag inzetten op de recuperatie van afvalwater. Zo is de technologie om bier te brouwen met afvalwater al beschikbaar en zelfs beproefd door de Oost-Vlaamse brouwerij Huygens (Delirium Tremens). Zij hergebruiken tot 70% van hun afvalwater in hun bierbrouwsels. En ook een zwembad kan, zoals het zwembad Dilkom in Dilbeek bewijst, na filtratie met afvalwater worden gevuld. In de toekomst willen we particulieren en ondernemers die een omgevingsvergunning bij de provincie aanvragen, steevast op deze mogelijkheden en andere best beschikbare technieken voor waterbesparing wijzen.