Ik weet dat Bart De Wever zich graag identificeert als een adept van de ‘rechterzijde’. En dus ben ik wel genoodzaakt om me, daartegenover, te ‘linkerzijde’ te positioneren. Nochtans hebben we misschien wel iets gemeen. De vraag naar ‘identiteit’, en haar rol in de ontwikkeling van mensengemeenschappen, heeft me ook altijd bezig gehouden.  

Anders dan Bart De Wever wil doen geloven, behoor ik immers niet tot de mensen die “ ’identiteit’ afdoen als een product van een contingente verbeelding die de mensheid in de 21ste eeuw best achter zich kan laten…”. In 1996 werkte ik als verantwoordelijke voor ‘cultuur en ontwikkeling’ bij de toen nog  ‘kleine’ NGO Vredeseilanden. De actualiteitswaarde van de visie die we toen formuleerden, maar die ik even gemakkelijk weer terugvond in de ‘oude doos’, is treffend.

“Ondanks de inzichten van de laatste decennia, blijft in denken en handelen ontwikkeling nog vaak gelijkgesteld aan de graad van expansie van productie, productiviteit en inkomen per hoofd van de bevolking. Maar ‘ontwikkeling’ is zeker niet te herleiden tot een proces van economische groei alleen.

Verandering en ontwikkeling hebben in grote mate te maken met zelfbewustzijn en zelfvertrouwen. Ontwikkeling die de ontplooiing van mensen voor ogen heeft, kan dan ook niet uitsluitend oog hebben voor materiële noden. Mensgerichte ontwikkeling vereist niet alleen aandacht voor wat mensen (niet) hebben, maar vooral ook voor wie ze zijn.

Menselijke ontwikkeling is niet alleen gericht op de mens, zij gaat ook noodzakelijkerwijze uit van de mens. Mensen functioneren echter niet onafhankelijk van elkaar. Ze werken samen of concurreren en gaan allerlei andere relaties aan. Cultuur is hetgeen mensen met elkaar verbindt. Het is de ‘Sitz im Leben’ van mensen en bestaat uit betekenissen, normen en waarden die mensen actief ontvangen en ontwerpen.

Cultuur is bijgevolg een veranderlijk gegeven. Het is de context waarbinnen mensen, in interactie, hun identiteit construeren en verwijst naar wie en wat mensen zijn, naar hun ‘way of life’, naar hoe zij zich als groep sociaal, economisch en politiek organiseren.

Cultuur is bron van creativiteit. Creativiteit verwijst naar de verbeeldingskracht en de initiatieven die mensen nemen om zich aan te passen aan nieuwe omstandigheden. De duidelijkst herkenbare vorm van creativiteit is kunst, maar creativiteit is ook van vitaal belang voor de industrie, handel, onderwijs en de sociale en maatschappelijke ontwikkeling.

Creativiteit is niet het monopolie van bijzondere mensen in bijzondere situaties, maar behoort iedereen toe. Het is het erfdeel van zowel armen als rijken, meerderheid en minderheid, geletterden en ongeletterden, mannen en vrouwen, jongeren en ouderen. Voor ontwikkeling is het van belang dat elke mens door expressie vorm kan geven aan zijn cultuur, dat mensen kunnen vertellen en gestalte kunnen geven aan wie zij zijn met hun ervaringen, hoop en vrees, dat zij creatief ‘productief’ kunnen zijn.

Van even groot belang als de mogelijkheid zelf productief te zijn, is de mogelijkheid om artistieke en culturele producties te ‘consumeren’. Muziek, theater, literatuur, film inspireren immers tot nadenken en kunnen een centrale rol spelen in het complex van zingeving en invulling van mens-en wereldbeeld. Zo fungeren ze als hefbomen voor individuele en collectieve verandering, maar bieden ze ook ontspanning en ontsnapping uit de dagelijkse sleur of het dwingende keurslijf van sommige tradities, van oorlog of repressie.

Na de tweede wereldoorlog kwam een proces van mondialisering op gang waarbij de wereld slonk tot het formaat van een dorp. Vanaf het einde van de jaren tachtig wordt zelfs gesproken van ‘global village’ en globalisering. Een tendens waarbij een ‘way of  life’ gekenmerkt door marktdenken en consumptief gedrag, wereldwijd wordt verspreid.

Parallel aan dit proces tekent zich echter ook een tendens van lokalisering af. Door de globalisering hebben mensen vaak een minder goed zicht op de processen van economische, sociale en politiek aard waaraan zij onderworpen zijn. In het zoeken naar een antwoord ‘wie zijn we eigenlijk’, doen groepen van mensen meer en meer beroep op een culturele eigenheid, die hen onderscheidt van andere groepen. Met de groeiende globalisering, en vermoedelijk als reactie erop, neemt het bewustzijn van culturele eigenheid en meteen ook de zichtbaarheid van de culturele diversiteit in de wereld toe.

Culturele heterogeniteit houdt veel mogelijkheden voor ontwikkeling in. Als maximale mobiliteit van en contact tussen mensen kan gegarandeerd worden, is verscheidenheid een positief gegeven. Door dialoog zijn mensen in staat kennis te verwerven over andere culturen, het verschil te overbruggen en puttend uit de culturele rijkdom van de andere, tot verandering, vernieuwing en ontwikkeling te komen.

Als dialoog en daarmee de mogelijkheid om de ander in zijn andersheid te kennen en te (h)erkennen ontbreekt, houdt culturele verscheidenheid grote gevaren in. Indien niet alle culturen dezelfde toegang hebben tot dialoog, is in een land of in de wereld heterogeniteit bron van conflict. Wanneer het een aantal culturen aan middelen ontbreekt om uit te drukken wie ze zijn, is cultuurimperialisme niet veraf.

Zij die geen toegang hebben, zijn een gemakkelijke prooi voor hen die wel beschikken. Aan machtstrijd tussen culturen, tussen die van autochtonen en allochtonen, tussen die van stad en platteland, tussen die van mannen en vrouwen, tussen die van jongeren en ouderen, … komt geen einde als niet geïnvesteerd wordt in voorwaarden voor culturele expressie en interculturele dialoog. Integendeel, dan leiden uitsluiting en hegemonisering tot gewelddadige en mensonwaardige confrontaties.”

Als mama is het voor mij heel wensbaar. Geen overbodige drukte  in de ochtendspits van ‘op tijd naar school en naar het werk’, en ook geen strijd na een lange werkdag. Rust altijd verzekerd met die ene toegeving: ‘allez, vooruit, pak dan toch maar een koek’.

Maar nog als mama weet je dat het eigenlijk zo niet hoort. Je zou immers niet willen dat je kinderen uitgroeien tot mensen die altijd maar alles pakken wat hun hart begeert, en daar desnoods voor over lijken gaan.  Je zou het niet willen. Of beter: ik zou het niet willen. Omdat ik het belangrijk vind. Hoewel ik bij momenten ook wel eens vrees dat ik er mijn kinderen misschien toch geen dienst mee bewijs. Want de wereld waarin we leven, hoort de graaiers heel vaak eerst.

Aan pessimisme wil ik me echter nog niet overgeven.Ik wil, daarentegen, nog geloven dat de menselijke geest creatief en dynamisch is, en tot meer in staat dan een boel smerig gewin op de kop van het welzijn van een ander. Meer: ik wil er nog steeds vanuit gaan dat de narcistische waan van het eigen ‘o-zo-belangrijk-zijn’ verbleekt bij het diepmenselijke verlangen naar vredige rechtvaardigheid en geluk.

Want inderdaad, zoals ook Rik Torfs zich in zijn recentste boek afvraagt, ‘wie of wat gaat anders de wereld redden?’ Zeker nu ook de Top in Kopenhagen alweer op voorhand de verwachtingen niet inlost, want de groten der aarde de verantwoordelijkheid van bindende engagementen niet lijken aan te durven.

Met dit niet onbekende Amerikaanse komische drama, een film van Ol Parker uit 2005, werd gisterenavond in het Provinciehuis van Vlaams-Brabant de negende editie van het holebifilmfestival Vlaams-Brabant ingezet.

Het festival loopt van 10 november tot en met 27 november 2009 in Leuven, Aarschot, Halle en Landen. Op het programma staan vooral Europese prenten, maar ook producties uit Zuid-Afrika en China ontbreken niet. Meer informatie over het festival is te vinden op: www.holebifilmfestival.be.

[embed]http://www.vlaanderenknuffelt.be/song/VlaanderenKnuffelt-song.mp3.zip[/embed]

Min en ta? Wie ben je?

Mabaref. Ik weet het niet.

Min wein jay? Waar kom je vandaan?

Mabaref. Ik weet het niet.

Keef w’sa lit hown? Hoe kwam je hier terecht?

Mabaref. Ik weet het niet.

La wein ra yeh? Waar ga je naartoe?

Mabaref. Ik weet het niet

Kech bit’ghanni? Waarom zing je?

B’ganni le’an b’ganni. Ik zing omdat ik zing.

Een prachtig artistiek statement over verzet, hoop en wanhoop, vreugde en verdriet van 300 koorzangers die in de huid kruipen van gewone Palestijnen. Een ode aan de universele behoefte om te communiceren, maar daartegenover de verschrikkelijke onmogelijkheid om bij elkaar te komen. ‘The Shouting Fence’, een muziekstuk van de Britten Richard Chew en Orlando Gough op tekst van dichters als de Palestijn Mahmoud Darwich, is in mijn kleren gekropen.

Des te meer om dat mijn tienjarige dochter, samen met haar klasgenootjes, mee zong en ik haar de afgelopen dagen voor mijn ogen groter heb zien worden. Betrokken, heel goed wetend waar ze mee bezig was, reizend van Gent naar Luik: zingen met een zichzelf helemaal eigen gemaakte boodschap voor de wereld. Het was, zoals een andere mama van de klas schreef, ‘ook een fantastische ervaring voor de kinderen. Dergelijke groeispurt van zelfvertrouwen en eigenwaarde; zelfs de meest ervaren therapeuten doen hier heel wat sessies over om dit te kunnen bereiken’.

http://www.deredactie.be/cm/vrtnieuws/cultuur+en+media/kunsten/091010Theshoutingfence

Je weet het natuurlijk wel. Je weet wel waar het vandaan komt. Want je hebt het inmiddels allemaal al eerder gezien en geleerd. Sommigen dragen rugzakken mee waar de stoutste verbeelding niet aan kan tippen. Sommigen zijn op jonge leeftijd al zo ‘fucked up’ door het leven dat het niet verwonderlijk is dat ze verongelijkt agressief de wereld naar hun hand proberen te zetten.

Je weet het natuurlijk wel. En als je erbij stilstaat, bloedt je hart. Maar toch moet je soms NEE!, zo luid als hopelijk straks tegen de Lange Wapper, durven zeggen. En daarbij is het, zoals een collega op een klassenraad van vorige week het verwoordde, ‘heel erg belangrijk dat we elkaar steunen’. Want bij gebrek aan collegiale solidariteit, zouden de broze zelfbeelden van sommige leerlingen wel eens brandhout van je kunnen maken.

Eender welke aanval, soms heel subtiel en bijna onzichtbaar, is de beste verdediging tegen een leven dat niet is zoals het had moeten zijn. Maar aanvallen creëren nieuwe slachtoffers. Mensen, en in een schoolcontext leerkrachten, die in het nauw gedreven worden en zich dan -begrijpelijk toch ook maar weer- vastklampen aan een rigidere aanpak.

Het is niet eenvoudig. Het is helemaal niet eenvoudig om het midden te vinden tussen je begrip voor het waarom van grensoverschrijdend gedrag, en de opdracht daartegenover om er als pedagoog toch nog iets van te maken. In het veld en in de praktijk is het helemaal niet simpel om kinderen die met ongelijke kansen instromen toch met gelijke mogelijkheden te doen uitstromen.

Van leerkrachten wordt veel gevraagd, zeker van die leerkrachten die aan de slag zijn in scholen waar veel ‘zorgleerlingen’ samen zitten. Zij dienen niet alleen hun vak goed te kennen, maar moeten bovendien een behoorlijke dosis kaas gegeten hebben van psychologie en verdragen dat als er dan toch iets fout loopt, zij in de eerste plaats als ‘verantwoordelijken’ met de vinger zullen worden gewezen.

Ik begrijp dan ook erg goed hoe leerkrachten soms uit hun dak kunnen gaan. En daarin schuilt misschien een parallel met wat Luckas vander Taelen onlangs aanhangig wilde maken met betrekking tot wat hij de Brusselse ‘gettojongeren’ noemde. De emmer kan al eens overlopen, zeker als de intentie er een was en is van een hele andere aard. Zeker als je eigenlijk écht gelooft in de noodzaak om de doelstelling  van gelijke kansen voor iedereen waar te maken. Zeker als dát nu net tot de kern behoort van wat je engagement beweegt.

Ik ben het eens met Luckas dat ook Groen!en het debat over waarden en normen dienen te voeren. Elke samenleving heeft immers een raamkader nodig waarin ‘de ja of de nee!’ moet kunnen gelegitimeerd worden. We hebben een raamkader nodig dat mensen, ook leerkrachten, helpt bij de omgang met de gekwetstheid van anderen. Want dat is zeker wél de kern van het verhaal, veeleer en veel veel meer dan het gegeven of een jongere de dag van vandaag wel of geen hoofddoek draagt.

‘Een kat in een hoek krabt’. En de vraag is dan maar of je de klauw met een nieuwe klauw beantwoordt, of het antwoord zoekt in een minder gewelddadige respons. Hoe moeilijk ook. Om te vermijden dat geweld beantwoord wordt met geweld, moet in dialoog en overleg geïnvesteerd worden. En wellicht zoals in een klassenraad, en samen met ouders en andere opvoeders, veel meer dan ooit overeenstemming gezocht worden rond wat in onze gedeelde samenleving aanvaardbaar is, en wat niet. Maar, nogmaals, ik besef ten volle: ook dat is veel moeilijker dan politiek correct zomaar even vlug gedaan.

Uiteraard is de toon waarmee in de uitgelekte mails van de SP-A over mensen wordt gesproken, niet zo heel uitzonderlijk. In een wereld waarin omzet en macht doelen op zich zijn geworden, kan je er zelfs boeken over kopen. Boeken waarin geschetst wordt welke mechanismen je uit je hoed dient te toveren om bruutweg over anderen heen te kunnen lopen, en er vervolgens toch nog goed mee weg te komen.

Vanzelfsprekend is de toon in de uitgelekte mails van de SP-A in deze tijden niet zo heel uitzonderlijk, maar er zijn zoals Bart Sturtewagen het vorige week in zijn commentaar in de Standaard verwoordde, grenzen aan het cynisme. Of beter: die zouden er toch moeten zijn. Want zonder heiliger te hoeven zijn dan pater Damiaan, gaat het gewoon niet op dat zichzelf genoemde en geroemde pleitbezorgers van sociale waarden zelf zorgen voor de complete uitholling ervan.

Ik hoop dan ook dat Vlaanderen over deze inderdaad tragische moraliteit nog eens goed nadenkt. Want eigenlijk zie, nu doen ze het toch weer: de verantwoordelijkheid voor het eigen handelen zo vlug mogelijk afwentelen op de kop van iemand anders. Niet alleen op die van de stoute ruziestokende klokkenluider, maar vooral ook op die van de achteraf geziene toch eigenlijk maar betekenisloze flut-raadgever. Pang. Pang. Pfioew en nog eens Pfioew. Pif-poef-paf, … en toen was hij zelf helemaal af.

Het verleden heeft het al voldoende bewezen. Elk ‘waarheidsverhaal’ houdt een gevaar in. Het gevaar dat het verhaal meer dan richtinggevend, individuen objectiveert en onderschikt aan totalitaire pogingen om een ‘nieuwe mens’ te maken. Daarom geven pogingen om de werkelijkheid in ‘vakjes’ te organiseren me ook altijd een fundamenteel ongemakkelijk gevoel. Als ik immers in één ding vrij wil zijn, dan is het wel in de vrijheid om telkens weer vraagtekens te kunnen plaatsen bij ‘ijkpunten’ die, vaak ter bevrijding, werden geformuleerd.

Toch hebben ideologische verhalen ook vandaag zeker nog zin. Ontdaan van elke vorm van ‘absoluutheid’, helpen ze immers om politiek handelen te structureren. Ze helpen bij de formulering van een stam van gemeenschappelijkheid waaraan takken in al hun diversiteit groeien. Want zoveel werd me gisteren, op de ledenvergadering van Groen! Leuven, nog maar eens duidelijk. Als mijn politiek engagement eigenlijk terug kan gebracht worden op heel persoonlijke ervaringen met instrumentalisering van mensen door mensen, dan legt het engagement van anderen uit de groep zich uit door een confrontatie met de ongelijke verdeling van middelen of nog, door een onontkoombaar appel van het geweten om de wereld te bewaren voor kinderen en kleinkinderen.

‘Waarom we samen aan politiek doen binnen Groen!’, is dan ook een vraag met vele mogelijke antwoorden. Maar wat ons zeker bindt, is het geloof in het recht van iedereen op ‘waardig werk’ en een waardig leven. Het is de noodzaak die we voelen om voorzichtig om te gaan met de veerkracht van mensen en spaarzaam te zijn met de draagkracht van de aarde waarop we als mensen leven. Wat ons bindt, is met andere woorden het ‘ecologisme’. Het is de overtuiging dat investeren in duurzaamheid nooit vrijblijvend kan zijn, want dat het een en misschien wel dé hardste voorwaarde is voor meer (sociale) rechtvaardigheid. Vandaag en morgen, dichtbij en heel veraf.

Een verrassende reactie uit eerder onverwachte hoek. Die kwam er op ons voorstel om, naar voorbeeld van Amsterdam, van de Bondgenotenlaan in Leuven een klimaatstraat te maken. Ook “Flanders Smart Hub”, een project dat is thuisgebracht onder VOKA Brussel-Halle-Vilvoorde, droomt er immers van om van Leuven (en heel Vlaams-Brabant) een ecologische hotspot te maken: een plaats waar creativiteit en innovatie hand in hand gaan met gedeelde welvaart en welzijn.

Om maar te zeggen: natuurlijk is Groen! niet tegen economie, zoals Mohammed Ridouani zich bij zijn recente overstap naar SP-A nog sterk maakte. Integendeel: we zijn vóór een ander en beter soort economie. Helemaal zoals de actievoerders in 1999 in de Amerikaanse stad Seattle eigenlijk helemaal niet tegen de globalisering waren, maar wel vóór een globalisering ten bate van iedereen.

Over de geschiedenis van de ‘andersglobalisten’ schreven Matthias Lievens en David Dessers onlangs het boek “Gebroken Vitrines. De andersglobalisten tien jaar na Seattle”. Aan de vooravond van de VN-klimaattop in Kopenhagen in december 2009 schetsen David en Matthias de geschiedenis van deze wereldbeweging. Ze vertellen na hoe de top van de Wereldhandelsorganisatie van 1999 in Seattle een flop kon worden nadat acties van jongeren, milieu-activisten, Noord-Zuidngo’s en vakbonden elkaar vonden. Ze herinneren hoe in 2001 het eerste Wereld Sociaal Forum in Porte Alegre volgde, en hoe de andersglobalisten sindsdien niet meer van het toneel verdwenen zijn, maar zijn blijven mobiliseren. Om te denken, te debatteren en te ageren.

Het boek van David Dessers en Matthias Lievens wordt voorgesteld op woensdag 7 oktober 2009 om 20.00u in het ACW, gelegen nummer 131 van wat we met de bundeling van alle geïnteresseerde bondgenoten misschien ooit nog wel eens de ‘klimaatstraat van Leuven’ zullen noemen.