Na de tweede wereldoorlog (1940-1945) heerste er ‘een universeel smachten naar vrede (Keynes), waar men van Washington tot Praag op reageerde met de invoering van sociale vangnetten in de naoorlogse overheidsstructuren. De benaming ‘sociale zekerheid’ werd een wereldwijde verwijzing naar de instituties die een terugkeer naar de rampspoed van het interbellum onmogelijk moest maken’. Dat schrijft de in augustus 2010 overleden historicus Tony Judt in zijn laatste werk ‘Het land is moe. Verhandeling over onze ontevredenheid’.
Meer dan vijfenzestig jaar later -en zoveel kan ik in mijn werk als leraar bijna dagelijks vaststellen- zijn weinig mensen zich echter nog bewust van het ‘algemeen goede’ dat een keuze voor ‘gemengde economieën’ in de wereld na 1945 met zich meebracht. Integendeel, en zo ben ik het ook volkomen eens met Tony Judt, heeft het succes van de naoorlogse politiek ertoe geleid dat we ‘sociale verzekering’ zodanig als een evidentie en verworven recht zijn gaan zien dat we ons nog nauwelijks bewust zijn van de tegenspraak met ons groeiend pleidooi voor ‘minder belastingen, regels en bemoeienis van de overheid’.
Maar wat als je kind ziek wordt? Of de aarde beeft en kernrampen dreigen? Dan verandert het perspectief voor mijn leerlingen, jongeren de dag van vandaag, wel degelijk. Want zelfs als zij ‘groot geworden zijn in een wereld van ‘economistisch’ denken en wel eens geobsedeerd lijken door het najagen van materiële zaken’, dan willen zij ten lange laatste natuurlijk ook alleen maar kunnen vertrouwen dat er ‘iemand’ is die voor hen zal zorgen in tijden van onheil en nood. Zij begrijpen immers heel goed dat, hoe altruïstisch ze ook zouden ingesteld zijn, zij alleen geen dijk zouden kunnen opwerpen tegen een alles verwoestende tsunami.
In zijn boek wijst Tony Judt erop dat ‘sociaaldemocraten’ vergeten zijn hoe ze ‘waar ze voor staan en waarvoor ze willen gaan’ onder woorden moeten brengen. ‘Het wegvallen van een historisch onderbouwd verhaal opent bovendien de weg voor de politiek van belangen, de politiek van afgunst en de politiek van herverkiezing.’ De politiek van vandaag weegt te licht, meent Judt, en de moed van de voorgangers in de decennia na de tweede wereldoorlog van de 20ste eeuw is zoek.
Mij lijkt het dat we als ecologisten te leren hebben van het testament van Tony Judt aan het adres van de ‘sociaaldemocraten’. Er staan ons, ‘politieke ecologisten’, immers ook heel wat uitdagingen te wachten om het vertrouwen in ‘ons verhaal’ te doen toenemen.
Ik geloof uiteraard dat wij, ecologisten, een sterk verhaal hebben dat bovendien aansluiting vindt bij heel fundamentele menselijke behoeften als het hebben van een ‘veilig gevoel’. Ik denk echter ook dat we ons nog veel meer moeten inspannen om de vertaling en de verbinding te kunnen maken. De leerlingen waar ik mee werk, zoals ook de meeste mensen die ik ken, zijn helemaal geen ‘egoïsten’. Bij gebrek aan heldere en contextuele duiding, zien ze zich echter vaak geen ander doel om na te jagen dan ‘carrières die veel geld in het laatje brengen’.
Wij, ecologisten, hebben dus een verhaal te vertellen. Wij hebben een ‘gemeenschappelijk doel’ dat we, door de boer op te gaan, met andere mensen kunnen delen. Het is aan ons om dat, zoals ik de Duitse Groen!en zichzelf op de Duitse televisie onlangs ook hoorde evalueren en bekritiseren, op een hoopvolle en positieve manier te doen. We brengen geen onheilsboodschappen en zijn meer dan alleen maar tégen kernenergie. Wij gaan vooral voor ‘groene energie’, omdat zulks, veel meer dan enkel markteconomische parameters in acht genomen, rationeel gewoon de beste keuze is. Met ‘groene energie’ hoeven we niet meer bang te zijn voor ons eigen leven, en kunnen we bovendien gerust zijn dat we de volgende generatie niet opzadelen met onze eigen ‘shit’.
